از قبيل انس و شعبى و غير آن دو زده‌اند بطورى كه از ايشان نقل شده گفته‌اند : جبرئيل امين در وضو مسح بر پاها را نازل كرد ، ولى سنت شستن پاها را واجب ساخت ، « 1 » و معناى اين حرف اين است كه كتاب خدا به وسيله سنت رسول خدا ( ص ) نسخ شد و در اين صورت عنوان بحث برگشته و صورتى ديگر به خود مىگيرد ، و آن اين است كه آيا جائز است كه كتاب خدا به وسيله سنت نسخ بشود يا نه ؟ آن وقت اين بحث از جنبه تفسيرى بى ارتباط با تفسير مىشود ، بلكه مساله اى اصولى مىشود كه بايد در علم اصول پيرامون آن بحث كرد و اگر مفسرى بدان جهت كه مفسر است مىگويد : فلان روايات مخالف با كتاب است نمىخواهد ( در بحث اصولى دخالت نموده ، نظر بدهد كه آيا سنت مىتواند كتاب را نسخ كند يا نه ، و نمىخواهد ) در يك بحث فقهى دخالت نموده ، به حكمى شرعى بر مبناى نظريه اى اصولى فتوا بدهد ، بلكه تنها مىخواهد بگويد : كتاب به چيزى دلالت مىكند ، و فلان روايت به چيز ديگر . * ( « إِلَى الْكَعْبَيْنِ » ) * كلمه « كعب » به معناى استخوان بر آمده در پشت پاى آدمى است ، هر چند كه بعضى گفته‌اند به معناى غوزك پا يعنى آن استخوان بر آمده اى است كه در نقطه اتصال قدم به ساق آدمى قرار دارد ، ولى اگر كعب اين باشد در هر يك از پاهاى انسان دو كعب وجود دارد . * ( « وَإِنْ كُنْتُمْ جُنُباً فَاطَّهَّرُوا » ) * كلمه « جنب » در اصل مصدر بوده ، ولى استعمالش در معناى فاعل غلبه يافته ، در نتيجه هر كس آن را بشنود معناى « شخصى كه حالت جنابت دارد » به ذهنش مىرسد ، و به همين جهت كه مصدر است در مذكر و مؤنث و مفرد و غير مفرد به يك شكل مىآيد ، مىگوئيم : مردى جنب ، و زنى جنب ، و دو زن جنب ، و دو مرد جنب ، و زنانى جنب و مردانى جنب ، و در هنگامى كه بخواهند معناى مصدرى را حكايت كنند ، تنها از كلمه جنابت استفاده مىكنند . و اين جمله يعنى جمله * ( « وَإِنْ كُنْتُمْ جُنُباً فَاطَّهَّرُوا » ) * عطف است بر جمله : * ( « فَاغْسِلُوا وُجُوهَكُمْ » ) * ، براى اينكه زمينه آيه زمينه بيان اين معنا است كه نماز طهارت لازم دارد ، و طهارت شرط در آن است ، در نتيجه تقدير كلام چنين مىشود : « يا ايها الذين آمنوا اذا قمتم الى الصلاة » چنين و چنان كنيد ، اينطور وضو بگيريد ، و تطهروا ان كنتم جنبا ، يعنى طهارت بگيريد اگر چنانچه جنب بوديد ، پس برگشت معناى آيه به تقدير شرط خلاف در طرف وضو است ساده تر بگويم ، تقدير كلام چنين است : « يا ايها الذين آمنوا اذا قمتم الى الصلاة فاغسلوا

--> ( 1 ) تفسير كشاف ج 1 ص 611 .